EeseDharmaSanātana Library
2प्रकरण 2
25 shlokअहो निरञ्जनः शान्तो बोधोऽहं प्रकृतेः परः।
एतावन्तमहं कालं मोहेनैव विडम्बितः॥२।१॥
aho nirañjanaḥ śānto bodho’haṃ prakṛteḥ paraḥ | etāvantamahaṃ kālaṃ mohenaiva viḍambitaḥ || २ | १ ||
यथा प्रकाशयाम्येको देहमेनं तथा जगत्।
अतो मम जगत्सर्वमथवा न च किञ्चन॥२।२॥
yathā prakāśayāmyeko dehamenaṃ tathā jagat | ato mama jagatsarvamathavā na ca kiñcana || २ | २ ||
सशरीरमहो विश्वं परित्यज्य मयाऽधुना।
कुतश्चित्कौशलादेव परमात्मा विलोक्यते॥२।३॥
saśarīramaho viśvaṃ parityajya mayā’dhunā | kutaścitkauśalādeva paramātmā vilokyate || २ | ३ ||
यथा न तोयतो भिन्नास्तरङ्गाः फेनबुद्बुदाः।
आत्मनो न तथा भिन्नं विश्वमात्मविनिर्गतम्॥२।४॥
yathā na toyato bhinnāstaraṅgāḥ phenabudbudāḥ | ātmano na tathā bhinnaṃ viśvamātmavinirgatam || २ | ४ ||
तन्तुमात्रो भवेदेव पटो यद्वद्विचारतः।
आत्मतन्मात्रमेवेदं तद्वद्विश्वं विचारितम्॥२।५॥
tantumātro bhavedeva paṭo yadvadvicārataḥ | ātmatanmātramevedaṃ tadvadviśvaṃ vicāritam || २ | ५ ||
यथैवेक्षुरसे कॢप्ता तेन व्याप्तैव शर्करा।
तथा विश्वं मयि कॢप्तं मया व्याप्तं निरन्तरम्॥२।६॥
yathaivekṣurase kḷptā tena vyāptaiva śarkarā | tathā viśvaṃ mayi kḷptaṃ mayā vyāptaṃ nirantaram || २ | ६ ||
आत्माज्ञानाज्जगद्भाति हात्मज्ञानान्न भासते।
रज्ज्वज्ञानादहिर्भाति तज्ज्ञानाद्भासते न हि॥२।७॥
ātmājñānājjagadbhāti hātmajñānānna bhāsate | rajjvajñānādahirbhāti tajjñānādbhāsate na hi || २ | ७ ||
प्रकाशो मे निजं रूपं नातिरिक्तोऽस्म्यहं ततः।
यदा प्रकाशते विश्वं तदाऽहम्भास एव हि॥२।८॥
prakāśo me nijaṃ rūpaṃ nātirikto’smyahaṃ tataḥ | yadā prakāśate viśvaṃ tadā’hambhāsa eva hi || २ | ८ ||
अहो विकल्पितं विश्वमज्ञानान्मयि भासते।
रूप्यं शुक्तौ फणी रज्जौ वारि सूर्यकरे यथा॥२।९॥
aho vikalpitaṃ viśvamajñānānmayi bhāsate | rūpyaṃ śuktau phaṇī rajjau vāri sūryakare yathā || २ | ९ ||
मत्तो विनिर्गतं विश्वं मय्येव लयमेष्यति।
मृदि कुम्भो जले वीचिः कनके कटकं यथा॥२।१०॥
matto vinirgataṃ viśvaṃ mayyeva layameṣyati | mṛdi kumbho jale vīciḥ kanake kaṭakaṃ yathā || २ | १० ||
अहो अहं नमो मह्यं विनाशो यस्य नास्ति मे।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं जगन्नाशेऽपि तिष्ठतः॥२।११॥
aho ahaṃ namo mahyaṃ vināśo yasya nāsti me | brahmādistambaparyantaṃ jagannāśe’pi tiṣṭhataḥ || २ | ११ ||
अहो अहं नमो मह्यमेकोऽहं देहवानपि।
क्वचिन्न गन्ता नागन्ता व्याप्य विश्वमवस्थितः॥२।१२॥
aho ahaṃ namo mahyameko’haṃ dehavānapi | kvacinna gantā nāgantā vyāpya viśvamavasthitaḥ || २ | १२ ||
अहो अहं नमो मह्यं दक्षो नास्तीह मत्समः।
असंस्पृश्य शरीरेण येन विश्वं चिरं धृतम्॥२।१३॥
aho ahaṃ namo mahyaṃ dakṣo nāstīha matsamaḥ | asaṃspṛśya śarīreṇa yena viśvaṃ ciraṃ dhṛtam || २ | १३ ||
अहो अहं नमो मह्यं यस्य मे नास्ति किञ्चन।
अथवा यस्य मे सर्वं यद्वाङ्मनसगोचरम्॥२।१४॥
aho ahaṃ namo mahyaṃ yasya me nāsti kiñcana | athavā yasya me sarvaṃ yadvāṅmanasagocaram || २ | १४ ||
ज्ञानं ज्ञेयं तथा ज्ञाता त्रितयं नास्ति वास्तवम्।
अज्ञानाद्भाति यत्रेदं सोऽहमस्मि निरञ्जनः॥२।१५॥
jñānaṃ jñeyaṃ tathā jñātā tritayaṃ nāsti vāstavam | ajñānādbhāti yatredaṃ so’hamasmi nirañjanaḥ || २ | १५ ||
द्वैतमूलमहो दुःखं नान्यत्तस्याऽस्ति भेषजम्।
दृश्यमेतन्मृषा सर्वमेकोऽहं चिद्रसोऽमलः॥२।१६॥
dvaitamūlamaho duḥkhaṃ nānyattasyā’sti bheṣajam | dṛśyametanmṛṣā sarvameko’haṃ cidraso’malaḥ || २ | १६ ||
बोधमात्रोऽहमज्ञानादुपाधिः कल्पितो मया।
एवं विमृशतो नित्यं निर्विकल्पे स्थितिर्मम॥२।१७॥
bodhamātro’hamajñānādupādhiḥ kalpito mayā | evaṃ vimṛśato nityaṃ nirvikalpe sthitirmama || २ | १७ ||
अहो मयि स्थितं विश्वं वस्तुतो न मयि स्थितम्।
न मे बन्धोऽस्ति मोक्षो वा भ्रान्तिः शान्ता निराश्रया॥२।१८॥
aho mayi sthitaṃ viśvaṃ vastuto na mayi sthitam | na me bandho’sti mokṣo vā bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā || २ | १८ ||
सशरीरमिदं विश्वं न किञ्चिदिति निश्चितम्।
शुद्धचिन्मात्र आत्मा च तत्कस्मिन्कल्पनाधुना॥२।१९॥
saśarīramidaṃ viśvaṃ na kiñciditi niścitam | śuddhacinmātra ātmā ca tatkasminkalpanādhunā || २ | १९ ||
शरीरं स्वर्गनरकौ बन्धमोक्षौ भयं तथा।
कल्पनामात्रमेवैतत्किं मे कार्यं चिदात्मनः॥२।२०॥
śarīraṃ svarganarakau bandhamokṣau bhayaṃ tathā | kalpanāmātramevaitatkiṃ me kāryaṃ cidātmanaḥ || २ | २० ||
अहो जनसमूहेऽपि न द्वैतं पश्यतो मम।
अरण्यमिव संवृत्तं क्व रतिं करवाण्यहम्॥२।२१॥
aho janasamūhe’pi na dvaitaṃ paśyato mama | araṇyamiva saṃvṛttaṃ kva ratiṃ karavāṇyaham || २ | २१ ||
नाहं देहो न मे देहो जीवो नाहमहं हि चित्।
अयमेव हि मे बन्ध आसीद्या जीविते स्पृहा॥२।२२॥
nāhaṃ deho na me deho jīvo nāhamahaṃ hi cit | ayameva hi me bandha āsīdyā jīvite spṛhā || २ | २२ ||
अहो भुवनकल्लोलैर्विचित्रैर्द्राक्समुत्थितम्।
मय्यनन्तमहाम्भोधौ चित्तवाते समुद्यते॥२।२३॥
aho bhuvanakallolairvicitrairdrāksamutthitam | mayyanantamahāmbhodhau cittavāte samudyate || २ | २३ ||
मय्यनन्तमहाम्भोधौ चित्तवाते प्रशाम्यति।
अभाग्याज्जीववणिजो जगत्पोतो विनश्वरः॥२।२४॥
mayyanantamahāmbhodhau cittavāte praśāmyati | abhāgyājjīvavaṇijo jagatpoto vinaśvaraḥ || २ | २४ ||
मय्यनन्तमहाम्भोधावाश्चर्यं जीववीचयः।
उद्यन्ति घ्नन्ति खेलन्ति प्रविशन्ति स्वभावतः॥२।२५॥
mayyanantamahāmbhodhāvāścaryaṃ jīvavīcayaḥ | udyanti ghnanti khelanti praviśanti svabhāvataḥ || २ | २५ ||