EeseDharmaSanātana Library
16प्रकरण 16
11 shlokआचक्ष्व शृणु वा तात नानाशास्त्राण्यनेकशः।
तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणादृते॥१६।१॥
ācakṣva śṛṇu vā tāta nānāśāstrāṇyanekaśaḥ | tathāpi na tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇādṛte || १६ | १ ||
भोगं कर्म समाधिं वा कुरु विज्ञ तथापि ते।
चित्तं निरस्तसर्वाशमत्यर्थं रोचयिष्यति॥१६।२॥
bhogaṃ karma samādhiṃ vā kuru vijña tathāpi te | cittaṃ nirastasarvāśamatyarthaṃ rocayiṣyati || १६ | २ ||
आयासात्सकलो दुःखी नैनं जानाति कश्चन।
अनेनैवोपदेशेन धन्यः प्राप्नोति निर्वृतिम्॥१६।३॥
āyāsātsakalo duḥkhī nainaṃ jānāti kaścana | anenaivopadeśena dhanyaḥ prāpnoti nirvṛtim || १६ | ३ ||
व्यापारे खिद्यते यस्तु निमेषोन्मेषयोरपि।
तस्यालस्यधुरीणस्य सुखं नाऽन्यस्य कस्यचित्॥१६।४॥
vyāpāre khidyate yastu nimeṣonmeṣayorapi | tasyālasyadhurīṇasya sukhaṃ nā’nyasya kasyacit || १६ | ४ ||
इदं कृतमिदं नेति द्वन्द्वैर्मुक्तं यदा मनः।
धर्मार्थकाममोक्षेषु निरपेक्षं तदा भवेत्॥१६।५॥
idaṃ kṛtamidaṃ neti dvandvairmuktaṃ yadā manaḥ | dharmārthakāmamokṣeṣu nirapekṣaṃ tadā bhavet || १६ | ५ ||
विरक्तो विषयद्वेष्टा रागी विषयलोलुपः।
ग्रहमोक्षविहीनस्तु न विरक्तो न रागवान्॥१६।६॥
virakto viṣayadveṣṭā rāgī viṣayalolupaḥ | grahamokṣavihīnastu na virakto na rāgavān || १६ | ६ ||
हेयोपादेयता तावत्संसारविटपाङ्कुरः।
स्पृहा जीवति यावद्वै निर्विचारदशास्पदम्॥१६।७॥
heyopādeyatā tāvatsaṃsāraviṭapāṅkuraḥ | spṛhā jīvati yāvadvai nirvicāradaśāspadam || १६ | ७ ||
प्रवृत्तौ जायते रागो निवृत्तौ द्वेष एव हि।
निर्द्वन्द्वो बालवद्धीमानेवमेव व्यवस्थितः॥१६।८॥
pravṛttau jāyate rāgo nivṛttau dveṣa eva hi | nirdvandvo bālavaddhīmānevameva vyavasthitaḥ || १६ | ८ ||
हातुमिच्छति संसारं रागी दुःखजिहासया।
वीतरागो हि निर्दुःखस्तस्मिन्नपि न खिद्यति॥१६।९॥
hātumicchati saṃsāraṃ rāgī duḥkhajihāsayā | vītarāgo hi nirduḥkhastasminnapi na khidyati || १६ | ९ ||
यस्याभिमानो मोक्षेऽपि देहेऽपि ममता तथा।
न च ज्ञानी न वा योगी केवलं दुःखभागसौ॥१६।१०॥
yasyābhimāno mokṣe’pi dehe’pi mamatā tathā | na ca jñānī na vā yogī kevalaṃ duḥkhabhāgasau || १६ | १० ||
हरो यद्युपदेष्टा ते हरिः कमलजोऽपि वा।
तथापि न तव स्वास्थ्यं सर्वविस्मरणादृते॥१६।११॥
haro yadyupadeṣṭā te hariḥ kamalajo’pi vā | tathāpi na tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇādṛte || १६ | ११ ||