EeseDharmaSanātana Library
15प्रकरण 15
20 shlokयथातथोपदेशेन कृतार्थः सत्त्वबुद्धिमान्।
आजीवमपि जिज्ञासुः परस्तत्र विमुह्यति॥१५।१॥
yathātathopadeśena kṛtārthaḥ sattvabuddhimān | ājīvamapi jijñāsuḥ parastatra vimuhyati || १५ | १ ||
मोक्षो विषयवैरस्यं बन्धो वैषयिको रसः।
एतावदेव विज्ञानं यथेच्छसि तथा कुरु॥१५।२॥
mokṣo viṣayavairasyaṃ bandho vaiṣayiko rasaḥ | etāvadeva vijñānaṃ yathecchasi tathā kuru || १५ | २ ||
वाग्मिप्राज्ञमहोद्योगं जनं मूकजडालसम्।
करोति तत्त्वबोधोऽयमतस्त्यक्तो बुभुक्षुभिः॥१५।३॥
vāgmiprājñamahodyogaṃ janaṃ mūkajaḍālasam | karoti tattvabodho’yamatastyakto bubhukṣubhiḥ || १५ | ३ ||
न त्वं देहो न ते देहो भोक्ता कर्ता न वा भवान्।
चिद्रूपोऽसि सदा साक्षी निरपेक्षः सुखं चर॥१५।४॥
na tvaṃ deho na te deho bhoktā kartā na vā bhavān | cidrūpo’si sadā sākṣī nirapekṣaḥ sukhaṃ cara || १५ | ४ ||
रागद्वेषौ मनोधर्मौ न मनस्ते कदाचन।
निर्विकल्पोऽसि बोधात्मा निर्विकारः सुखं चर॥१५।५॥
rāgadveṣau manodharmau na manaste kadācana | nirvikalpo’si bodhātmā nirvikāraḥ sukhaṃ cara || १५ | ५ ||
सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि।
विज्ञाय निरहंकारो निर्ममस्त्वं सुखी भव॥१५।६॥
sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani | vijñāya nirahaṃkāro nirmamastvaṃ sukhī bhava || १५ | ६ ||
विश्वं स्फुरति यत्रेदं तरङ्गा इव सागरे।
तत्त्वमेव न सन्देहश्चिन्मूर्ते विज्वरो भव॥१५।७॥
viśvaṃ sphurati yatredaṃ taraṅgā iva sāgare | tattvameva na sandehaścinmūrte vijvaro bhava || १५ | ७ ||
श्रद्धत्स्व तात श्रद्धत्स्व नात्र मोहं कुरुष्व भोः।
ज्ञानस्वरूपो भगवानात्मा त्वं प्रकृतेः परः॥१५।८॥
śraddhatsva tāta śraddhatsva nātra mohaṃ kuruṣva bhoḥ | jñānasvarūpo bhagavānātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ || १५ | ८ ||
गुणैः संवेष्टितो देहस्तिष्ठत्यायाति याति च।
आत्मा न गन्ता नागन्ता किमेनमनुशोचसि॥१५।९॥
guṇaiḥ saṃveṣṭito dehastiṣṭhatyāyāti yāti ca | ātmā na gantā nāgantā kimenamanuśocasi || १५ | ९ ||
देहस्तिष्ठतु कल्पान्तं गच्छत्वद्यैव वा पुनः।
क्व वृद्धिः क्व च वा हानिस्तव चिन्मात्ररूपिणः॥१५।१०॥
dehastiṣṭhatu kalpāntaṃ gacchatvadyaiva vā punaḥ | kva vṛddhiḥ kva ca vā hānistava cinmātrarūpiṇaḥ || १५ | १० ||
त्वय्यनन्तमहाम्भोधौ विश्ववीचिः स्वभावतः।
उदेतु वाऽस्तमायातु न ते वृद्धिर्न वा क्षतिः॥१५।११॥
tvayyanantamahāmbhodhau viśvavīciḥ svabhāvataḥ | udetu vā’stamāyātu na te vṛddhirna vā kṣatiḥ || १५ | ११ ||
तात चिन्मात्ररूपोऽसि न ते भिन्नमिदं जगत्।
अतः कस्य कथं कुत्र हेयोपादेयकल्पना॥१५।१२॥
tāta cinmātrarūpo’si na te bhinnamidaṃ jagat | ataḥ kasya kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā || १५ | १२ ||
एकस्मिन्नव्यये शान्ते चिदाकाशेऽमले त्वयि।
कुतो जन्म कुतो कर्म कुतोऽहंकार एव च॥१५।१३॥
ekasminnavyaye śānte cidākāśe’male tvayi | kuto janma kuto karma kuto’haṃkāra eva ca || १५ | १३ ||
यत्त्वं पश्यसि तत्रैकस्त्वमेव प्रतिभाससे।
किं पृथग्भासते स्वर्णात्कटकाङ्गदनूपुरम्॥१५।१४॥
yattvaṃ paśyasi tatraikastvameva pratibhāsase | kiṃ pṛthagbhāsate svarṇātkaṭakāṅgadanūpuram || १५ | १४ ||
अयं सोऽहमयं नाहं विभागमिति संत्यज।
सर्वमात्मेति निश्चित्य निःसंकल्पः सुखी भव॥१५।१५॥
ayaṃ so’hamayaṃ nāhaṃ vibhāgamiti saṃtyaja | sarvamātmeti niścitya niḥsaṃkalpaḥ sukhī bhava || १५ | १५ ||
तवैवाज्ञानतो विश्वं त्वमेकः परमार्थतः।
त्वत्तोऽन्यो नास्ति संसारी नासंसारी च कश्चन॥१५।१६॥
tavaivājñānato viśvaṃ tvamekaḥ paramārthataḥ | tvatto’nyo nāsti saṃsārī nāsaṃsārī ca kaścana || १५ | १६ ||
भ्रान्तिमात्रमिदं विश्वं न किञ्चिदिति निश्चयी।
निर्वासनः स्फूर्तिमात्रो न किञ्चिदिव शाम्यति॥१५।१७॥
bhrāntimātramidaṃ viśvaṃ na kiñciditi niścayī | nirvāsanaḥ sphūrtimātro na kiñcidiva śāmyati || १५ | १७ ||
एक एव भवाम्भोधावासीदस्ति भविष्यति।
न ते बन्धोऽस्ति मोक्षो वा कृतकृत्यः सुखं चर॥१५।१८॥
eka eva bhavāmbhodhāvāsīdasti bhaviṣyati | na te bandho’sti mokṣo vā kṛtakṛtyaḥ sukhaṃ cara || १५ | १८ ||
मा संकल्पविकल्पाभ्यां चित्तं क्षोभय चिन्मय।
उपशाम्य सुखं तिष्ठ स्वात्मन्यानन्दविग्रहे॥१५।१९॥
mā saṃkalpavikalpābhyāṃ cittaṃ kṣobhaya cinmaya | upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha svātmanyānandavigrahe || १५ | १९ ||
त्यजैव ध्यानं सर्वत्र मा किञ्चिद्धृदि धारय।
आत्मा त्वं मुक्त एवासि किं विमृश्य करिष्यसि॥१५।२०॥
tyajaiva dhyānaṃ sarvatra mā kiñciddhṛdi dhāraya | ātmā tvaṃ mukta evāsi kiṃ vimṛśya kariṣyasi || १५ | २० ||