EeseDharmaSanātana Library
1प्रकरण 1
20 shlokकथं ज्ञानमवाप्नोति कथं मुक्तिर्भविष्यति।
वैराग्यं च कथं प्राप्तमेतद्ब्रूहि मम प्रभो॥१।१॥
kathaṃ jñānamavāpnoti kathaṃ muktirbhaviṣyati | vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptametadbrūhi mama prabho || १ | १ ||
मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान्विषवत्त्यज।
क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद्भज॥१।२॥
muktimicchasi cettāta viṣayānviṣavattyaja | kṣamārjavadayātoṣasatyaṃ pīyūṣavadbhaja || १ | २ ||
न पृथ्वी न जलं नाग्निर्न वायुर्द्यौर्न वा भवान्।
एषां साक्षिणमात्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये॥१।३॥
na pṛthvī na jalaṃ nāgnirna vāyurdyaurna vā bhavān | eṣāṃ sākṣiṇamātmānaṃ cidrūpaṃ viddhi muktaye || १ | ३ ||
यदि देहं पृथक्कृत्य चिति विश्राम्य तिष्ठसि।
अधुनैव सुखी शान्तो बन्धमुक्तो भविष्यसि॥१।४॥
yadi dehaṃ pṛthakkṛtya citi viśrāmya tiṣṭhasi | adhunaiva sukhī śānto bandhamukto bhaviṣyasi || १ | ४ ||
न त्वं विप्रादिको वर्णो नाश्रमी नाक्षगोचरः।
असङ्गोऽसि निराकारो विश्वसाक्षी सुखी भव॥१।५॥
na tvaṃ viprādiko varṇo nāśramī nākṣagocaraḥ | asaṅgo’si nirākāro viśvasākṣī sukhī bhava || १ | ५ ||
धर्माधर्मौ सुखं दुःखं मानसानि न ते बिभो।
न कर्ताऽसि न भोक्ताऽसि मुक्त एवाऽसि सर्वदा॥१।६॥
dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ mānasāni na te bibho | na kartā’si na bhoktā’si mukta evā’si sarvadā || १ | ६ ||
एको द्रष्टाऽसि सर्वस्य मुक्तप्रायोऽसि सर्वदा।
अयमेव हि ते बन्धो द्रष्टारं पश्यसीतरम्॥१।७॥
eko draṣṭā’si sarvasya muktaprāyo’si sarvadā | ayameva hi te bandho draṣṭāraṃ paśyasītaram || १ | ७ ||
अहं कर्तेत्यहम्मानमहाकृष्णाहिदंशितः।
नाहं कर्तेति विश्वासामृतं पीत्वा सुखी भव॥१।८॥
ahaṃ kartetyahammānamahākṛṣṇāhidaṃśitaḥ | nāhaṃ karteti viśvāsāmṛtaṃ pītvā sukhī bhava || १ | ८ ||
एको विशुद्धबोधोऽहमिति निश्चयवह्निना।
प्रज्वाल्याज्ञानगहनं वीतशोकः सुखी भव॥१।९॥
eko viśuddhabodho’hamiti niścayavahninā | prajvālyājñānagahanaṃ vītaśokaḥ sukhī bhava || १ | ९ ||
यत्र विश्वमिदं भाति कल्पितं रज्जुसर्पवत्।
आनन्दपरमानन्दः स बोधस्त्वं सुखं चर॥१।१०॥
yatra viśvamidaṃ bhāti kalpitaṃ rajjusarpavat | ānandaparamānandaḥ sa bodhastvaṃ sukhaṃ cara || १ | १० ||
मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धो बद्धाभिमान्यपि।
किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गतिर्भवेत्॥१।११॥
muktābhimānī mukto hi baddho baddhābhimānyapi | kiṃvadantīha satyeyaṃ yā matiḥ sā gatirbhavet || १ | ११ ||
कूटस्थं बोधमद्वैतमात्मानं परिभावय।
आभासोऽहं भ्रमं मुक्त्वा भावं बाह्यमथान्तरम्॥१।१३॥
kūṭasthaṃ bodhamadvaitamātmānaṃ paribhāvaya | ābhāso’haṃ bhramaṃ muktvā bhāvaṃ bāhyamathāntaram || १ | १३ ||
आत्मा साक्षी विभुः पूर्ण एको मुक्तश्चिदक्रियः।
असङ्गो निःस्पृहः शान्तो भ्रमात्संसारवानिव॥१।१२॥
ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa eko muktaścidakriyaḥ | asaṅgo niḥspṛhaḥ śānto bhramātsaṃsāravāniva || १ | १२ ||
देहाभिमानपाशेन चिरं बद्धोऽसि पुत्रक।
बोधोऽहं ज्ञानखड्गेन तन्निष्कृत्य सुखी भव॥१।१४॥
dehābhimānapāśena ciraṃ baddho’si putraka | bodho’haṃ jñānakhaḍgena tanniṣkṛtya sukhī bhava || १ | १४ ||
निःसङ्गो निष्क्रियोऽसि त्वं स्वप्रकाशो निरञ्जनः।
अयमेव हि ते बन्धः समाधिमनुतिष्ठसि॥१।१५॥
niḥsaṅgo niṣkriyo’si tvaṃ svaprakāśo nirañjanaḥ | ayameva hi te bandhaḥ samādhimanutiṣṭhasi || १ | १५ ||
त्वया व्याप्तमिदं विश्वं त्वयि प्रोतं यथार्थतः।
शुद्धबुद्धस्वरूपस्त्वं मा गमः क्षुद्रचित्तताम्॥१।१६॥
tvayā vyāptamidaṃ viśvaṃ tvayi protaṃ yathārthataḥ | śuddhabuddhasvarūpastvaṃ mā gamaḥ kṣudracittatām || १ | १६ ||
निरपेक्षो निर्विकारो निर्भरः शीतलाशयः।
अगाधबुद्धिरक्षुब्धो भव चिन्मात्रवासनः॥१।१७॥
nirapekṣo nirvikāro nirbharaḥ śītalāśayaḥ | agādhabuddhirakṣubdho bhava cinmātravāsanaḥ || १ | १७ ||
साकारमनृतं विद्धि निराकारं तु निश्चलम्।
एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसंभवः॥१।१८॥
sākāramanṛtaṃ viddhi nirākāraṃ tu niścalam | etattattvopadeśena na punarbhavasaṃbhavaḥ || १ | १८ ||
यथैवादर्शमध्यस्थे रूपेऽन्तः परितस्तु सः।
तथैवाऽस्मिञ्छरीरेऽन्तः परितः परमेश्वरः॥१।१९॥
yathaivādarśamadhyasthe rūpe’ntaḥ paritastu saḥ | tathaivā’smiñcharīre’ntaḥ paritaḥ parameśvaraḥ || १ | १९ ||
एकं सर्वगतं व्योम बहिरन्तर्यथा घटे।
नित्यं निरन्तरं ब्रह्म सर्वभूतगणे तथा॥१।२०॥
ekaṃ sarvagataṃ vyoma bahirantaryathā ghaṭe | nityaṃ nirantaraṃ brahma sarvabhūtagaṇe tathā || १ | २० ||